А витамини: Эгер оны ачыкъ ашкъазангъа ичсенъ, организм оларны озюне синъдирип, ишлетмезден эвель, витаминлер ифраз иле чыкъарыладжакъ. Ягъда-ириген витаминлер, меселя, А витамини ашкъазан-ичек шыллы тышкъы къатламына синъмек ичюн ягъда иримек кереклер. Онынъ ичюн оларны аштан сонъ ичмек керек, бойледже, оларны даа толусынен ичмек керек.
Яшлы адамларнынъ эпителий укюретлери къолай зарарлана, оларнынъ къаршылыкъ косьтерюв къабилиети исе нисбетен алчакъ ола. А витаминининъ эсас вазифеси чешит эпителий укюретлерининъ осьмесини девам этмектир; шунынъ ичюн А витаминининъ уйгъун къошмасы керек. Бир къысмыны ашайт малларындан (хавуч, сют махсулатлары, йымырта, айван джигери, къою ешиль себзелер ве сют махсулатлары киби) алмакътан гъайры, А витаминининъ капсулаларыны айрыджа, бир капсула куньде бир кере, ичинде 25 бинъ МЕ, ара-сыра ичмек мумкюн.
С витамини: Бу сонъ дередже назик сувда-ириген витаминдир. Онынъ хусусиетлери пек тургъун дегиль, о, оксидленюв иле къолайлыкънен ёкъ ола. Инсан организми С витаминини синтез этип оламай ве оны аштан алмакъ керек. Онынъ ичюн С витаминини ашагъанда ве пиширгенде мукъайт олмакъ керек.С витамини сув, сыджакъ, ярыкъ, оксиген ве тютюнден зарар корьмек мумкюн. Сувгъа батырмакъ, аш пиширмек я да догърудан-догъру кунеш нурлары С витаминини эп ёкъ эте биле.Бундан гъайры, бир сигарет чекмек 25 мг С витаминини эксильте, 100 мг къозлангъан ашны ашамакъ да 25 мг С витаминини эксильте [1].
.
Е витамини: Инсан организми ичюн пек муим гъыдалы мадде, чокъ адамлар даима Е витамини къошмаларыны ичелер. Лякин якъында кечирильген бир араштырма Е витаминини зияде къулланув тек тесирсиз дегиль де, омюрнинъ узунлыгъыны ве холестеринни -тюшюрген иляджларнен даваларны эксильткенини косьтере.
Исраильдеки Тель-Авив университетининъ араштырмаджылары *Arteriosclerosis, Thrombosis & Vascular Biology* [7] адлы американ меджмуасынынъ сонъки санында АКъШ, Авропа ве Исраильден кельген тахминен 300 бинъ адамнынъ изини тутып, Е витаминини ичкенлерни ичмегенлернен тенъештирген бир араштырма дердж эттилер. Нетиджелер шуны косьтере ки, биринджисининъ кейфиетли-тюзетильген омюр йыллары экинджисине коре дёртке якъын аз эди.
Е витамини насыл ашайт малларында зенгин?
«Кейфиетли-тюзетильген омюр йылы» (КТОЙ) деп адландырылгъан омюрнинъ чешит кейфиетлеринен яшагъан йылларнынъ сайысыны мукеммель сагълыкъта яшагъан йылларнынъ эквивалент сайысына чевире. Бу тедавийлев ве сагълыкъ сакълав иле кетирильген омюр кейфиетинде ве микъдарында денъишювнинъ дереджесини къыймет кесмек ичюн къулланылгъан анъламдыр. Лякин араштырмаджылар къайд этелер ки, бу Е витаминининъ къошмаларыны ичкен эр бир адам дёрт ай аз яшайджагъы манасыны ташымай. Эвельки араштырмаларда да Е витаминининъ къошмалары тек белли бир хасталыкъларнынъ огюне кечмегени дегиль де, холестеринни -тюшюрген иляджларнен де къаршылыкълы ола биледжеги тапылгъан эди. Тедкъикъатчылар, эгер ашайт малларындан етерли микъдарда Е витаминини алмакъ мумкюн олса, оны къошмакъ керекмей, дейлер.
В6 витамини: Пиридоксиннинъ юксек дозаларыны (2-40 ай девамында эр кунь 2-6г) янълыш ичмек айлыкътан эвельки стресс себебинден прогрессив сезиджи атаксиягъа ве ашагъы мучелернинъ ерлешювининъ ве титрев сезювининъ агъыр бозулмасына кетире биле, бу исе токъунувгъа, араретке ве агъырувгъа аз тесир эте. Арекет ве меркезий синир системалары зарарланмай. Пиридоксинни токътаткъан сонъ сагъламлашув пек яваш кече, базы хасталар исе тек къысмен сагъламлашалар. Ракъкъа къаршы витаминлер инсан организминдеки чешит токъумаларнынъ компонентлери олып, энергия бермейлер. Ашыры ашамакъ организмге файда кетирмей, базылары атта зеэрли ян тесирлер я да олюм кетире биле.